Ávarp

Í gær var Alþjóða leikhúsdagurinn. Þá er til siðs að flytja ávörp sem samin eru sérstaklega af þessu tilefni. Alþjóðaleikhússtofnunin ITI lætur búa til eitt alþjóðlegt og svo eru samin "þjóðleg" ávörp í hverju landi.

Alþjóðlega ávarpið er skrifað af ekki minni manni en sjálfum H.H. Sheikh Dr. Sultan bin Mohammed Al Qasimi, sem er fursti í Sharjah og meðlimur æðstaráðs Sameinuðu Arabísku Furstadæmanna. Hann er mikill leikhússunnandi og stússaði í leikhúsi á námsárunum. Gott hjá honum.

Íslenska ávarpið er hinsvegar eftir sjálfan meistara Bernd Ogrodnik. Eins og lesendur Varríusar vita er ég mikill aðdáandi hans sem listamanns (galdrakarls, eiginlega) og svo er hann líka einhver besti gaur sem ég hef unnið með.

Hinsvegar hnaut ég óneitanlega um eftirfarandi klausu:

Í æsku sýndum við leikrænu starfi hollustu, í viðleitni okkar til að höndla lífið ... við kölluðum það leik. En svo gerðist eitthvað og við hættum þessum barnaskap, fyrir utan fá okkar sem gerðum hann að ævistarfi. Það sem gerðist var að hið vitræna tók yfir og strikaði yfir allar þversagnirnar...... og sjáið hvert það hefur leitt okkur.Leturbreyting Varríusar

Hmm.....

Eplin

Hugleikur frumsýnir á morgun nýjasta verkið. Epli og eikur heitir það og er gamanleikur með söngvum eftir dr. Tótu. Hálfvitafrontmaðurinn Oddur Bjarni leikstýrir. Valinn maður í hverju rúmi.

Þetta er náttúrulega uppskrift að mikilli skemmtan, svo menn ættu að drífa sig á sýningu hið fyrsta.

Allir á eplin!

Sjálfur verð ég fjarri frumsýningargamni, og þó ekki. Verð sumsé á annarri frumsýningu norður í landi á vegum Moggans, sýningu LA og Nemó á nýjasta verki Þorvaldar Þorsteinssonar. Fer reyndar líka í leikhús í græna jakkanum í kvöld, og þá í Þjóðleikhúsið að sjá franskan gestaleik upp úr Ímyndunarveiki Moliéres.

Og svo má ekki gleyma stórviðburði í heimi knattspyrnunnar á laugardaginn, en þá eiga Skotar möguleika á að endurheimta heimsmeistaratitilinn í knattspyrnu. Georgíumenn stóðu af sér stórlið Tyrkja, en engir hafa unnið þennan titil oftar en Skotar.

London II

Hér kemur svo sjálfstætt framhald fyrri pistils um leikhúsferð til London. Hér er það klassíkin sem er til umfjöllunar. Þrír frjálsir leikhópar, allir í samvinnu við virðuleg leikhús. Röðum þeim í tradisjónsröð og byrjum á þeirri hefðbundnustu.

Twelfth Night
Fyrsta heimsókn okkar í hið sögufræga Old Vic leikhús, sem á tímabili hýsti þjóðleikhúsið en er nú undir stjórn Hollywoodstjörnunnar Kevin Spacey. Leikhússtjóraferill hans hefur reyndar þótt ansi brokkgengur, og kannski skýrir það veru þessarar sýningar í húsinu, því hér var á ferðinni einn eftirtektarverðari frjálsi leikhópur Englands um þessar mundir.

Propeller heitir hann og er undir forystu Edwards Hall, sem reyndar er sonur fyrrnefnds Peters. Hópurinn sérhæfir sig í Shakespeare en það sem einkum greinir hann frá öðrum hópum er að hann er eingöngu skipaður karlmönnum. Þetta háttarlag setur vitaskuld mjög afgerandi svip á uppfærslur hópsins, og rifjar náttúrulega upp að sama fyrirkomulag tíðkaðist á dögum skáldsins sem þeir einbeita sér að.

Blessunarlega verður þetta samt ekki að neinu aðalatriði í sýningunni, sem var bara þó nokkuð "venjuleg" uppfærsla á þessu frábæra leikriti. Þó voru á henni mjög sterk "Devise-" og hópvinnueinkenni, þátttakendur meira og minna inn á allan tímann, hlustandi á hina, spilandi á hljóðfæri eða á annan hátt takandi þátt í að segja söguna. Þetta var smekklega gert og féll vel að stíl verksins.

Reyndar eru svona vinnubrögð mögulega að ryðja sér meira til rúms en áður í Shakespeare-uppfærslum í Bretlandi. Allavega voru sömu einkenni á uppfærslu Royal Shakespeare Company á A Comedy of Errors sem við sáum í fyrra.

En svo við ljúkum umfjöllun um Þrettándakvöld þá var hún ágætlega heppnuð, hvergi neinn sérstakur glansleikur, en engir skandalar heldur. Heilsteypt, falleg og hugmyndarík sýning sem virkaði.

Cymbeline
Tilefni ferðarinnar.

Sýning þessi var upphaflega unnin fyrir Royal Shakespeare Company, en þar á bæ er mikill uppgangur, búið að loka aðalleikhúsinu en þess í stað leikið í nýrri skemmu sem þykir mikil meistarasmíð. Á sama tíma er verið að setja upp hvert einasta verk hirðskáldsins, og koma þar allskyns hópar við sögu til viðbótar við kompaníið sjálft, og gamlar stjörnur snúa aftur. Núna er t.d. sjálfur Patrick Stewart að brillera sem Prosperó í frumlegri uppfærslu Ofviðrisins, og indversk uppfærsla á Jónsmessunæturdraumi þar sem töluð eru átta tungumál og gagnrýnendur telja þá mögnuðustu síðan Peter Brook setti verkið upp 1971.

Já, Cymbeline. Svo oft og mikið hef ég mært Kneehigh-hópinn frá Cornwall á þessum vettvangi og öðrum að í þann bakkafulla læk verður ekki borið að sinni.

Nema bara að segja frá þessari sýningu sem var alveg frábær. Cymbeline er ekki eitt af heldri verkum Shakespeares, en frægt að endemum fyrir gríðarflókið plott, sem myndi duga í nokkur síson af vondri sápuóperu. Kneehighmönnum þótti samt sagan merkilegri en skáldskapurinn og hentu megninu af textanum út um gluggann og skemmta sér konunglega við að skopast að flækjunum en ná samt alltaf að miðla tilfinningalegu innihaldinu líka. Í því felst þeirra galdur öðru fremur. Að fíflast eina sekúnduna og verða svo háalvarleg þá næstu.

Tónlistin var mögnuð líka, eins og alltaf.

Hryllilega gaman, bara.

Faust
Breska Þjóðleikhúsið hefur unnið mikið með frjálsum og frumlegum leikhópum undanfarin ár, og sækjast í að fá til liðs fólk sem gerir eitthvað eins ólíkt hefðbundnu stofnanaleikhúsi og unnt er.

Það er óhætt að segja að Punchdrunk- hópurinn uppfylli þau skilyrði. Hann sérhæfir sig í s.k "Site-Specific" sýningum, sem felst í að sérhanna sýningar inn í ákveðin rými sem ekki eru hefðbundnir sýningarstaðir.

Þessi sýning t.d. fór fram í niðurnýddri fimm hæða skjalageymslu í Wapping, vel utan alfaraleiðar leikhúsrottunnar. Húsinu voru þau síðan búin að umbreyta í aldeilis makalausa kynjaveröld með útganxpunkt í suðurríkjum Bandaríkjanna á sjötta áratugnum. Ótrúlegt nostur við hönnun og smáatriði einkenndi umgjörðina og skapaði ansi hreint magnað andrúmsloft á köflum.

Verst hvað leiksýningin stóðst illa samanburð við umhverfið. Verulegum vandkvæðum var bundið að fylgja einhverri framvindu, sem hefði kannski ekki komið að sök ef hvert atriði eða hver þráður hefði verið áhugaverður í sjálfum sér. En því miður var það ekki svo. Framganga leikaranna var meira og minna eins og maður væri fluga á vegg á frekar sjálfshátíðlegu leiklistarnámskeiði, þar sem fókusinn var nokkuð skarpt í naflanum á hverjum leikara fyrir sig.

Frá mínum bæjardyrum séð var þetta tilraun sem gekk upp sem innsetning en að mestu ónýt sem leiksýning.

Og lýkur þar með ferðalýsingu Varríusar.

(Ó)fatlafól

Fór á frumsýningu á Batnandi manni, nýjustu afurð Ármanns og Halaleikhópsins. Drullugaman bara. Lipur flétta, skondin sýn á hlutskipti fatlaðra, traustur leikur í burðarrullum, og reyndar víðar. Góð sviðssetning. Og fyndið. Til hamingju með það. Allir í Halann.

London I

Varríus brá sér í leikhúsferð til London í lok janúar með Huldu og Silju. Það var að vonum skemmtilegt og margt forvitnilegt bar fyrir augu. Ekki nenni ég að gera grein fyrir ferðasögunni sem slíkri. Enda er fókusinn alfarið á leikhúsinu í þessum ferðum okkar. Matur er bara til að nærast, hótel eingöngu til að hvíla sig og ef einhverjar túrista-attraxjónir ber fyrir augu þá er þeim síðarnefndu umsvifalaust lokað svo ekkert glepji nú og rugli markmiðið.

Það er dálítið í tísku að finnast enskt leikhús lítið merkilegt, og að sumu leyti er það skiljanlegt. Það sem er mest áberandi þar er ekki sérlega framsækið eða nýstárlegt, og af sögulegum ástæðum hefur leikhúsið þar bæði verið alþýðlegra og aðgengilegra en víðast hvar annarsstaðar í Evrópu.

Annað sérkenni ensks leikhúss er hin sterka staða leikskáldsins, en þar er ennþá nokkuð viðtekið það viðhorf að merking sýninga eigi upptök sín í leikritum og það sé síðan hlutverk sviðslistamannanna að túlka þá merkingu og miðla til áhorfenda. Það er kannski fyrst og fremst þetta sem gefur gamaldagsstimpilinn.

Það vekur síðan athygli að engin leikskáld eru í meiri metum hjá framsæknum leikhúsum meginlandsins en einmitt þau sem spretta úr jarðvegi hinna "gamaldags" leikhúsa Stórabretlands.

En auðvitað er þessi staðalmynd af ensku leikhúsi of einföld til að gefa rétta mynd af þessu mjög svo fjölskrúðuga leikhúslífi sem þar þrífst. Það er jú eðli staðalmynda.

Við sáum sex sýningar. Þrjár sem kalla mætti hefðbundnar og þrjár sem hver á sinn hátt sýnir nýstárleg tök á klassískum efnivið.

Svo vildi til að hinar þrjár hefðbundnu voru sýningar í West End á verkum þriggja af virtustu leikskáldum Breta af kynslóðinni næst á eftir hinum reiðu ungu mönnum sem hófu feril sinn um miðjan sjötta áratuginn. Tveir þeirra eru meira að segja orðnir "Sir", og þeim þriðja var boðið forskeytið en hafnaði því, enda mikill og góður sérvitringur þar á ferð. Allir eiga þeir sameiginlegt að hafa ekki hlotið mikið brautargengi á Íslandi.

Skemmtileg tilviljun hagaði því líka þannig að leikstjórar þessara þriggja sýninga eru tveir fyrrverandi þjóðleikhússtjórar, en sá þriðji núverandi. Þannig að hér voru stóru kanónurnar, hlaðnar og gljáfægðar.

Rock and Roll
Nýjasta leikrit Sir Toms Stoppard fjallar um vorið í Prag og áhrif þess á líf nokkurra manna, breskra og tékkneskra, og hvernig rokktónlist endurspeglar það saklausa frelsi sem alræðisvald reynir einatt að brjóta niður. Rokkið nefnilega ógnar alvaldinu, sérstaklega þegar það er ekki að reyna annað en að vera það sem það er. Saga tveggja tónlistargoðsagna kemur við sögu, droppátsins Syds Barrett og tékknesku neðanjarðarsveitarinnar með kúla nafnið, Plastic People of the Universe

Býsna glúrið leikrit og eins og Stoppards er von og vísa er það efnisríkt og margflata með afbrigðum.

Sýningin var hinsvegar alveg afleit. Fáránlega illa leikin og klunnalega sviðssett af Trevor Nunn, sem vekur furðu, þetta er jú maðurinn á bak við Cats, Nickolas Nickelby og einhverja rómuðustu Macbeth-uppfærslu síðustu aldar, þar sem Ian McKellen og Judy Dench hræddu líftóruna úr öllum viðstöddum.

Kannski er hann bara búinn að missaðað. Allavega hefði þessi sýning staðfest alla fordóma þeirra sem finnst enskt leikhús vera staðnað og einkennast af tilgerðarlegum "stjörnuleik" og skorti á hugmyndaflugi.

Eftir stendur í minningunni athyglisvert leikrit sem á betra skilið. Reyndar á Stoppard almennt og yfirleitt meiri athygli skylda en t.d. íslenskt atvinnuleikhús hefur sýnt honum. Hvar er meistaraverkið Arcadia? Og hið stórkostlega Travesties?

The History Boys
Alan Bennett er eitthvert merkasta breskt leikskáld sem aldrei hefur verið leikinn hér á landi, fyrir utan að eintal eftir hann var einu sinni notað sem einstaklingsverkefni í leiklistarskólanum, og þá eftir ábendingu frá Varríusi, sem er búinn að vera aðdáandi lengi. Nokkur verka hans eru á draumaverkefnalistanum.

Þetta hér nýjasta verk hans hefur verið lofað og rómað frá frumsýningardegi í þjóðleikhúsinu, sló í gegn á Broadway og hefur þegar verið kvikmyndað. Það fjallar um hóp af unglingum sem ætla að þreyta inntökupróf í háskóla í Oxford og Cambridge og metnaðarfullur skólastjóri fær nýjan kennara til að búa þá undir prófin. Verkið hverfist síðan um ólíka nálgun hins yfirborðskennda og pragmatíska nýliða og gamalgróins kennara sem lítur á menntun sem eitthvað sem hefur gildi í sjálfu sér.

Samúð Bennetts er greinilega hjá þeim gamla, svo mjög að þó svo örlagavaldur í verkinu sé sá ávani kallsins að bjóða nemendunum far á mótorhjólinu sínu og káfa þar á þeim þá er hann okkar maður í gegn um verkið. Tragískur auðvitað, en líka fyndinn og heillandi.

Þetta er fantagott leikrit og sýningin mjög fín hjá núverandi Þjóðleikhússtjóra, Nicholas Hytner. Reyndar var kominn nýr leikari í aðalhlutverkið í stað Richards Griffiths sem þótti stórkostlegur, en það var líka allt í lagi með nýja leikarann, og fyndið hvað hann var gerður líkur höfundinum. Flott sýning og gott leikrit. Sjáiði myndina.

Amy's View
Sir David Hare skrifaði þetta leikrit með Judy Dench í huga. Það fjallar um leikkonuna Esme og dóttur hennar Amy. Ákaflega gamaldags í formi, fjögurra þátta stofudrama um samskipti, tilfinningar og örlög. Spannar nokkur ár í lífi þessa fólks.

Og algerlega brilljant sem slíkt.

Gamla formið nýtist Hare fullkomlega til að segja merkilega hluti um þetta fólk, um fólk, tíðaranda og hjól tímans sem kremur þá sem kjósa að láta eins og það sé ekki þarna. Og um leikhúsið.

Leikstjóri hér var sá merki maður Sir Peter Hall, sem sennilega er sá núlifandi einstaklingur sem hefur mótað enskt leikhúslíf hvað mest. Hann er hugmyndasmiðurinn að baki Konunglega Shakespeareleikhúsinu, fyrsti leikhússtjóri þess, og það kom seinna í hans hlut sem þjóðleikhússtjóra að fytja það kompaní inn í steinsteypukumbaldann á suðurbakka Thames og móta það starf allt. Hann stýrði frumuppfærslunni í London á Beðið eftir Godot og var lengst af sjálfkjörinn í að stýra frumuppfærslum verka vinar síns Harolds Pinters.

Hall er þekktastur fyrir einstakt textanæmi og nánast talibanska ástríðu fyrir rytma, merkingu og meðferð hins talaða orðs. Skýrir sennilega velgengni hans í meðferð á Beckett, Pinter og aðallega Shakespeare, en nýtist hér líka. Sýningin hefur tempó og sjaldgæfan skýrleika sem gerir innihald hennar aðgengilegt - og áhugavert.

Flottur leikur, og stjörnuframmistaða í aðalhlutverkinu hjá Felicity Kendall

Semsagt: Þrjár "hefðbundnar" West-End-sýningar. Misgóðar, en þegar best lét af því kaliberi að kvart yfir því að þær séu gamaldags verður alveg ótrúlega hjáróma og missir algerlega sjónar á því hvað skiptir máli.

Þetta er nógu langur hundur í bili. Pistlar um hinar þrjár sýningarnar birtist innan tíðar.

Tónlistarrant og eilíf hamingja

Ég fór á Eilífa hamingju í gærkveldi. Það var svona líka ljómandi gott og skemmtilegt. Einhver albesta sýning leikársins og alveg örugglega besta nýja íslenska leikritið hvað af er leikárs.

Gagnrýnin á ímyndar- og markaðshuxunarháttinn er að sönnu nokkuð grunnhyggin, en hvað með það, þetta er gamanleikur með breiðum pensilförum og þá er allt í lagi þó stundum sé farið út fyrir línurnar í litabókinni. Og breski leikhúskallinn kemur málinu ekkert við en það gerði heldur ekkert til því hann var svo morðfyndinn.

Já og svo þoooli ég ekki þegar Perfect day er notað sem áhrifstónlist. Álíka jaskað og upphafið á Carmina Burana.

Allir á hamingjuna.

Fór líka á Abbababb en Mogginn greiðir fyrir fyrstu fréttir af skoðunum mínum á því svo það verður ekki meira sagt um það hér.

Já og svo fór ég í Stykkishólm með hálfvitunum. Var það mikil frægðarför og gríðarleg stemming í fertuxafmælinu sem við vorum að skemmta. Það er gaman þegar er gaman.

Öllu minna gaman var svo að kíkja á X-factor í sjónvarpinu. það er einhvernvegin engin stemming í þessu. Hvort það er forminu eða stjórnendunum að kenna eða hvort þetta er bara eðlileg Idol-þreyta er ekki gott að segja.

En hvernig getur verið að þaulreyndur söngvari eins og Páll Óskar og útsmoginn poppmörður eins og Einar geti hlustað á jafn pitch-villtan söngvara og einn þátttakandinn er, án þess að hafa orð á því?

Og hvort er verra: a)Þeir heyrðu þetta hvorugur eða b)Þeir heyrðu það en finnst það ekki skipta máli.

Annars á ég ekki að vera að blogga um söngkeppnir. Þær eru óþolandi og ýta undir stöðlun og geldingu tónlistarlífsins. Fyrir utan hvað þær ýta undir þann vonda tendens að hampa söngvurum langt umfram mikilvægi þeirra í tónlistarsköpun.

Núna eru allir rasandi yfir því hvað Evróvisjónlögin eru upp til hópa léleg. Væri kannski meira af góðum lagahöfundum að leggja sig meira fram ef þeir nytu virðingar og viðurkenningar í samræmi við mikilvægi?